5 Temmuz 2012 Perşembe

"o hataları nasıl da yaptın bile bile"


Nasıl ve ne zaman oldu bilmiyorum ama bir anda “ben de “ diye verilen görüşlerdeki “de”’den hiç hoşlanmadığımı farkettim. Farketmem ile bu hissiyatımı twitter’da paylaşma fikriyatım birbirini takip etti. Gelin görün ki, edebiyat bilgim hissiyatımı tercüme etmek konusunda yetersiz kaldı.

İlgili de’yi bir şekilde konumlandıramadım. Dahi anlamında değildi ama bitişik de yazılmıyordu, o zaman bu “de” de neyin nesiydi? (ve bütün de’ler birleşse hayat daha kolay olmaz mıydı?)

Hissiyatımı kendime saklayıp, en alakasız zamanda dilbilgisi danışmanım kusburnu’na konuyu açtım ve “ben de seni seviyorum” daki de’nin ayrı yazılması kendisine bir dahi anlamı katmıyorsa neden ayrı yazıyoruz dostum dedim. İki dakikada yaptığımız beyin fırtınası neticesinde de, genel kanının aksine de’lerin ayrışması için bir dahi anlamı gerekmediği gerçeğiyle yüzleştim.

Bunu ben değil, bir başkaları söylediği için böyle net konuşuyorum. Hepimizin bildiği ve okuduğu üzere de’ler konusunda yorum yapabilecek son insanım. Ama gelişmeye açık olduğum için, yanlış yönlendirilmelerden de muzdaribim. Bu sebeple, soru işaretlerimi silen Serdar Kaya’nın yazısının sadece linkini vermekle kalmayıp burada da paylaşmak istiyorum.

De, Dahi Anlamına Gelmez

“Gerek imla kuralları gerekse dilin kendisi konusunda özenli davranmak elbette anlamlı, ancak ‘de’ edatı ne yazık ki ‘dahi’ anlamına gelmiyor. Dahası, ‘de’ ve ‘da’ların cümle içinde bitişik ya da ayrı yazılmasında belirleyici olan, (sloganda ima edilenin aksine) ifadenin anlamı değil, işlevi. Şöyle ki, ‘de’ ifadesi, çekim eki olup da yer belirttiğinde bitişik, diğer durumlarda ise ayrı yazılır

- Kitabımı evde unuttum. (Çekim eki)

- Ben de geliyorum. (Edat)

Edat olduğu için ayrı yazılan ve ekseriyetle ‘yanı sıra’, ‘ek olarak’ gibi ifadelere yakın anlamlarda kullanılan ‘de’nin ‘dahi’ anlamından hepten uzak olduğu, yani anlam kayması pahasına da olsa herhangi bir yer değiştirme yapmanın mümkün olmadığı kullanımlar da vardır:

Çok da umrumdaydı! (Edat)

De’, ‘dahi’ anlamına gelmediği gibi, ‘dahi’ de, ‘de’ anlamına gelmez. ‘Dahi’ kelimesi, ‘bile’ye yakın bir anlam taşır. Bu nedenle, ‘Ben de geliyorum’ ile ‘Ben dahi geliyorum!’ cümlelerinin ifade ettiği anlam tam olarak aynı değildir. Birinci cümlede, kişi, gidilen yere başkalarına ek olarak kendisinin de geliyor olduğunu haber verirken, ikincide, kendisinin geliyor olması durumuna bir parça beklenmediklik hissi katmakta ve ‘Ben bile geliyorum!’ ünlem cümlesine yakın bir anlam ifade etmektedir.

“De’ ve ‘da’lar konusunda yapılan yanlışlara ille de ‘dahi’ ifadesi ile ilişkilendirme yapılarak referans verilecekse, böyle bir örnekleme olsa olsa ‘anlamın’ değil, ‘cümlenin’ bozulup bozulmaması ölçü alınarak yapılabilir. Şöyle ki, ‘Kitabımı evde unuttum’ kelimesindeki ‘-de’ çekim ekinin yerine ‘dahi’ edatı getirilirse cümle tamamen bozulacaktır. Ancak aynı değişiklik ‘Ben de geliyorum’ kelimesindeki ‘de’ edatı için yapılırsa, bu durumda yeni cümle (bir parça farklı da olsa) yine de bir anlam ifade edecektir. Ancak anlam ve yer değiştirme merkezli bir karşılaştırma yapmak gerekiyorsa, ‘dahi’nin olsa olsa ‘bile’ kelimesinin yerine kullanılabileceği söylenebilir.”

ps. başlık şarkısı ile de turnayı gözünden vurdum, yazı içeriği-başlığı uyumum gözden kaçmasın.

13 yorum:

varol döken dedi ki...

ben de okudum.
okudum bende.

örneklemeli blog yorumcusu

malumafatrus dedi ki...

şu an tüm öğrendiğimi sandığım mantığı altüst ettin. okudum ben de olması gerekmiyor mu ikinci cümlenin?

varol döken dedi ki...

okudum, bende yani artık bu bilgiler benim de bilgilerim anlamında:)

kusburnu dedi ki...

Varol da yorum yaziyor, ben de.. Demek ki varoldaki bilgiler bende de var artik.. Tum bilgiler bu blogda mi bu blogta mi?

varol döken dedi ki...

kusburnu da kafayı yedi.
kusburnu kafayı da yedi.
kusburnu kafayı yedi de...

malumafatrus dedi ki...

O zaman soruyorum, kusburnu da burda, varol da burda peki ama fery nerede?

kusburnu dedi ki...

fery de yok mary de. feride hiç yok.

varol döken dedi ki...

yok değil, yani bana değil en azından tugbaya yasak olabilir, o sıradan bir kullanıcı ben bir ayti çalışanıyım.

by kusburnu

kusburnu dedi ki...

nası fitneci bir insansın ama yaaa..:)))

malumafatrus dedi ki...

yalan değil, ben sıradan bir insanım. Ama sağolsun kusburnu mevcut imkanlarını hep benimle paylaşır..

Ben de bir an yorumu görünce, biri maile yazacağını yoruma yazdı herhalde diye düşünmedim değil.

Bu arada yasak olan ne? Ben kendi teknolojik imkanları ile gezen biri olduğumdan istersem o yasakları delergeçerim.

varol döken dedi ki...

twitter:) twitter'da çaya savaş açtım. bugün kavgacı günümdeyim. sizi de kavga ettirmek istedim bir an. ama sonra neden dedim, neden neden neden

kusburnu dedi ki...

ne bu kavgacılık hakkaten yaw, kendine gel varol, bir limonata iç ya da demli şekerli bir çay iç.. aaa...yetti be yettiiii

varol döken dedi ki...

alıklar birliği-john kennedy toole
kelebek-john fowles
portnoy'un feryadı-philip roth
kırmızı zaman-mine söğüt
hakkari'de bir mevsim-ferit edgü
sevgili arsız ölüm-latife tekin